Twierdza Warszawa

Mapa.

        WARSZAWA jako twierdza rosyjska linii Wisły rozpoczyna swoją historię od przełomu marca i kwietnia 1883 roku. Prace budowlane przewidywały przygotowanie twierdzy dwupierścieniowej, z fortami Cytadeli i samą Cytadelą jako centrum. W pierwszym etapie budowy Twierdzy Warszawa wznoszono głównie obiekty zewnętrznej linii obrony, natomiast w drugim etapie ( od 6 czerwca 1886 roku ) realizowano głównie forty pierścienia wewnętrznego ( właściwie półpierścienia - obejmował jedynie zachodni brzeg Wisły ). Na głównych kierunkach w obu pierścieniach fortów powstały prawie równocześnie z budową twierdzy punkty oporu ( sześć ). Prace budowlane zgodnie z planem z 1882 roku zakończono do 1890 roku. Jako uzupełnienie projektu wybudowano wały obwodowe usypane głównie wzdłuż linii wewnętrznego pierścienia fortów. Od 1892 roku rozpoczęto modernizacje Twierdzy Warszawa. Modernizacji podlegały przede wszystkim wcześniej wybudowane forty. Wzmocnienie konstrukcji fortów polegało głównie na wylaniu grubej warstwy betonu na ceglanych stropach. Uzupełnieniem prac było wybudowanie dodatkowych magazynów amunicyjnych, tak na modernizowanych fortach, jak i na terenie miasta.

W 1887 roku padła propozycja stworzenia obszaru warownego Warszawa-Modlin-Zegrze. Przez dodanie kilku fortów do istniejących umocnień Warszawy, Modlina i Zegrza powstał ufortyfikowany obszar o powierzchni ok. 300 km2 (nie licząc powierzchni twierdz). Stanowi to unikatowe w skali Europy rozwiązanie. Forty łączące zaczęto wznosić wzdłuż linii Wawer-Struga-Zegrze. Punktem zetknięcia linii z umocnieniami Twierdzy Warszawa stanowił Fort XI "Grochów".

W styczniu 1909 roku podjęta została decyzja o likwidacji Twierdzy Warszawa. Fizyczna likwidacja twierdzy rozpoczęła sie na wiosnę 1913 roku. Jako pierwsze zostały zlikwidowane umocnienia na prawym brzegu Wisły. Latem 1913 roku podjęto decyzję o wstrzymaniu likwidacji Twierdzy Warszawa i wzmocnieniu jej garnizonu. Od jesieni 1913 roku to co pozostało z twierdzy, zaczęto porządkować i wzmacniać nowymi betonowymi umocnieniami. Prace trwały do 3 sierpnia 1915 roku. W dniu tym zapadła decyzja o opuszczeniu Warszawy przez garnizon rosyjski. Wszystkie istotne elementy twierdzy, mosty zostały wysadzone w powietrze.