Grudziądz


Twierdza (Przedmoście) Grudziądz

Nazwa niemiecka: Graudenz


[Fortyfikacja Grudziądz]
Budowę twierdzy nakazał król pruski Fryderyk II po zajęciu Pomorza przez Prusaków po I rozbiorze Polski. Twierdzę zlokalizowano na wysokim brzegu Wisły 1,5km od miasta. Budowa trwała w latach 1774- 1789. Dla pozyskania cegły rozebrano min. zamki w Grudziądzu i Rogóźnie.
Plan twierdzy oparty jest na połowie regularnego ośmiokąta. Główną linie obrony stanowiło 5 bastionów (skrajne półbastiony), między którymi zbudowano 4 raweliny. Od strony Wisły majdan twierdzy zamykał Wielki Magazyn w którym znajdowały się spichrze, magazyny, stajnie i inne pomieszczenia użytkowe. Do Cytadeli prowadziły bramy: południowa (Górna) i północna (Dolna) oraz dwie bramy wodne. Dla obrony przed pracami oblężniczymi ewentualnych atakujących wykonano 1246m chodników minerskich. W roku 1788 rozpoczęto budowę osłaniającego Cytadelę od południa Dzieło rogowe.
W czasie wojny w latach 1806-7 twierdza jako jedyna w Prusach oparła się oblężeniu wojsk napoleońskich, trwającemu 11 miesięcy. Dowódca obrony generał Wilhelm de Courbiére po śmierci w 1811 roku został pochowany na terenie Cytadeli, gdzie w 1815 roku wzniesiono pomnik ku jego czci.
W 1812 roku w ramach doświadczeń z oblężenia, dla odsunięcia wojsk oblegających od twierdzy, na lewym brzegu Wisły wzniesiono szaniec na Kępie Lubieńskiej. Od 1811 roku (stan gotowości cały przyczółek mostowy osiągnął dopiero 1848 roku) wzniesiono na lewym brzegu jeszcze 3 ziemne lunety: Dolną, Krzyżową i Górną. Twierdzę rozbrojono w 1872 roku, przy czym na cytadeli utrzymano garnizon wojskowy, a same umocnienia służyły do prób broni artyleryjskiej, wskutek czego niektóre dzieła zostały uszkodzone.
Po wybudowaniu mostu kolejowo- drogowego uznano, że dla jego obrony należy w Grudziądzu wznieść nowe fortyfikacje odsunięte od mostu o 3-4km. Formalnie przywrócono Grudziądzowi status twierdzy w 1891 roku. W latach 1989- 1902 zbudowano na prawym brzegu Wisły zespół umocnień składający się z: 2 grup warownych (dla piechoty, artylerii polowej i baterii pancernych), 9 fortów, 6 samodzielnych baterii artyleryjskich (w tym 2 półpancernych i 2 dla wieżyczek przewoźnych) i innych schronów pomocniczych.
W 1913 roku w związku z zwiększeniem roli twierdzy grudziądzkiej w planach niemieckiego Sztabu Generalnego zaczęto planować budowę nowych umocnień po obu brzegach Wisły. Wybuch I wojny światowej przerwał te zamierzenia w fazie przygotowań.
W czasie rozbudowy mobilizacyjnej w latach 1914-15 po obu brzegach Wisły wzniesiono 41 bierne schrony piechoty (4 lub 8 komorowe) oraz mniejsze, 1-2 komorowe schrony różnego przeznaczenia - 7 wartowni, 16 ujęć wody, 4 podziemne cysterny. Wzniesiono też schron dowódcy artylerii i wieżę obserwacyjną.
W obrębie starych umocnień wzniesiono 3 schrony piechoty i 2 magazyny amunicyjne.
Po odzyskaniu niepodległości większość umocnień została zajęta i użytkowana przez Wojsko Polskie. Latem 1939 roku na południowym brzegu Osy zbudowano linię 11 schronów polowych.

[Plan]
Plan twierdzy wg Vojennaja Enciklopedja t.8 Petersburg 1911

[Plan]
Plan twierdzy wg Jakovlev V., Chmielkov S. Sovremiennoje sostajanje dołgovriemiennoj fortyfikacji (Leningrad) 1926

[Umocniony most] [Zamek w Pokrzywnie] [Zamek w Grudziądzu] [Polskie fortyfikacje polowe z 1939 roku] [Front nizinny, Kępa Strzemięcińska] [J. Tarpno, Góry Księże] [Kępa Forteczna, Cytadela] [Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej Iwś] [Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej Iwś] [Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej Iwś] [Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej Iwś] [Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej Iwś] [Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej Iwś]
[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień

Duża mapa Twierdzy Grudziądz w jednym kawałku


[Grudziądz]
Legenda


[IR3] [IR2]
[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej (lewy brzeg Wisły)


[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej (lewy brzeg Wisły)


[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej (prawy brzeg Wisły)


[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej (prawy brzeg Wisły)


[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej (prawy brzeg Wisły)


[Przepust] [Wartownia] [IR26] [IR22]
[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej (prawy brzeg Wisły)


[Luneta Krzyżowa] [Dzieło rogowe] [Cytadela] [Bateria Północna] [Fort Tarpno] [Fort Świerkocin] [Fort Nowa Wieś] [Fort Parski]
[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Kępa Forteczna, Cytadela


[Fort Dąb] [IR34]
[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. J. Tarpno, Góry Księże


[Umocnienia mostów] [IR10] [Wartownia] [Bateria wieżyczek przewoźnych] [Bateria Strzemięcin] [Bateria Leśny Dwór] [Fort Strzemięcin] [Fort Lasek Miejski] [Fort Tuszewo]
[Grudziądz]
Grudziądz. Położenie umocnień. Front nizinny, Kępa Strzemięcińska


Literatura:
  • Biskup K. Fortyfikacje Dolnej Wisły w przededniu I wojny światowej [w:] Konserwatorska Teka Zamojska. Problematyka konserwatorska fortyfikacji nowożytnych. Materiały z sesji naukowej w Zamościu w dniach 18-20 maja 1983 r. (cz. II) Warszawa- Zamość 1988
  • Stankiewicz J. Twierdza Grudziądzka [w:] Rocznik Grudziądzki T. V-VI Grudziądz 1970
  • Biskup K. Twierdza Grudziądz na przełomie XIX i XX w. [w:] Rocznik Grudziądzki T. X Grudziądz 1992
  • Grudziądz. Fortyfikacje grudziądzkie Grudziądz 1999
  • Grudziądz. Cytadela grudziądzka Grudziądz 1999
  • Krzyś J. Grudziądzka Twierdza [w:] Materiały XV Seminarium Krajoznawczego Wojska Polskiego "Fortyfikacje Ziemi Chełmińskiej" Toruń- Chełmno- Grudziądz 2002
  • Franczak J., Grabowski W., Nowiński P., Żebrowski M. Twierdza Grudziądz. Monografia Grudziądz 2010
Linki:
Aktualizacja: 24.12.2011

Autor: hege22

 |   Do góry  |   Spis treści  |
 |   Fort Parski  |   Fort Nowa Wieś cz.1  |   Fort Nowa Wieś cz.2  |   Fort Świerkocin  |   Fort Tarpno  |  
 |   Fort Dąb cz.1  |   Fort Dąb cz.2  |   Forty Tuszewo, Miejski Lasek, Strzemięcin  |  
 |   Baterie  |   Schrony z rozbudowy mobilizacyjnej z I wś  |   Inne schrony  |  
 |   Cytadela  |   Dzieło rogowe  |   Luneta Krzyżowa  |   Umocnienia mostu  |